معرفی انواع نخ بخیه؛ بررسی نخ‌های قابل جذب و غیرقابل جذب

نخ بخیه یکی از مهم‌ترین تجهیزات مورد استفاده در جراحی و ترمیم زخم است که وظیفه اصلی آن نزدیک نگه داشتن لبه‌های بافت تا زمان ترمیم و بازگشت استحکام بافت است. انتخاب نخ بخیه مناسب، تأثیر مستقیمی بر روند ترمیم زخم، میزان واکنش بافتی، احتمال عفونت و نتیجه نهایی جراحی دارد.

نخ‌های بخیه از نظر جنس، ساختار، میزان استحکام، قابلیت جذب و مدت زمان باقی ماندن در بدن با یکدیگر تفاوت دارند. به همین دلیل، یک نوع نخ نمی‌تواند برای تمام زخم‌ها و جراحی‌ها مناسب باشد.

یکی از مهم‌ترین روش‌های دسته‌بندی نخ‌های بخیه، تقسیم آن‌ها به دو گروه قابل جذب و غیرقابل جذب است. در ادامه، انواع مهم هر گروه و ویژگی‌های آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

نخ بخیه چیست؟

نخ بخیه یک ماده پزشکی است که برای نزدیک کردن لبه‌های زخم یا بافت‌های مختلف بدن و حفظ آن‌ها در وضعیت مناسب طی فرآیند ترمیم استفاده می‌شود.

نخ‌های بخیه می‌توانند از مواد طبیعی یا مصنوعی ساخته شوند. همچنین از نظر ساختار به دو گروه تک‌رشته‌ای (Monofilament) و چندرشته‌ای یا بافته‌شده (Multifilament) تقسیم می‌شوند.

انتخاب نخ مناسب به عوامل مختلفی مانند محل زخم، نوع بافت، میزان کشش واردشده به بافت، سرعت ترمیم و احتمال عفونت بستگی دارد.

---

دسته‌بندی اصلی نخ‌های بخیه

نخ‌های بخیه را از نظر قابلیت جذب می‌توان به دو گروه اصلی تقسیم کرد:

۱. نخ‌های قابل جذب

این نخ‌ها پس از قرار گرفتن در بدن به مرور زمان تجزیه می‌شوند و توسط بدن جذب می‌شوند. بنابراین معمولاً نیازی به خارج کردن آن‌ها پس از ترمیم زخم وجود ندارد.

۲. نخ‌های غیرقابل جذب

این نخ‌ها برای مدت بسیار طولانی در بدن باقی می‌مانند و در صورت استفاده در بخیه‌های پوستی معمولاً پس از بهبود زخم باید خارج شوند.

هر یک از این دو گروه، شامل انواع مختلفی از نخ‌ها با ویژگی‌های متفاوت هستند.

---

نخ‌های قابل جذب

نخ‌های قابل جذب زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرند که بافت به حمایت موقت نیاز داشته باشد. این نخ‌ها پس از گذشت مدت مشخصی، به تدریج استحکام خود را از دست داده و تجزیه می‌شوند.

نخ‌های قابل جذب خود به دو گروه طبیعی و مصنوعی تقسیم می‌شوند.

نخ قابل جذب طبیعی

نخ Catgut

Catgut یا Surgical Gut یکی از قدیمی‌ترین انواع نخ‌های قابل جذب است. این نخ منشأ طبیعی دارد و از کلاژن با منشأ حیوانی ساخته می‌شود.

Catgut به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:

• Plain Catgut
• Chromic Catgut

Plain Catgut

Plain Catgut نوع ساده Catgut است که بدون فرآوری کرومی تولید می‌شود.

این نخ نسبتاً سریع تجزیه می‌شود و به همین دلیل برای بافت‌هایی که به حمایت طولانی‌مدت نیاز ندارند، کاربرد داشته است.

ویژگی‌های Plain Catgut:

• قابل جذب
• منشأ طبیعی
• کاهش نسبتاً سریع استحکام
• واکنش بافتی بیشتر نسبت به بسیاری از نخ‌های مصنوعی
• جذب نسبتاً متغیر

با توجه به توسعه نخ‌های مصنوعی، در بسیاری از کاربردهای امروزی نخ‌های مصنوعی قابل جذب به دلیل پیش‌بینی‌پذیری بیشتر ترجیح داده می‌شوند.

Chromic Catgut

Chromic Catgut نوعی Catgut است که تحت فرآیند خاصی با ترکیبات کروم تیمار می‌شود. این فرآیند باعث می‌شود نخ نسبت به Plain Catgut مدت بیشتری استحکام خود را حفظ کند.

ویژگی‌های Chromic Catgut:

• قابل جذب
• منشأ طبیعی
• ماندگاری بیشتر نسبت به Plain Catgut
• واکنش بافتی نسبتاً زیاد
• جذب تدریجی

این نخ در برخی کاربردهای جراحی، به‌خصوص در بافت‌هایی که به حمایت کوتاه‌مدت نیاز دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

---

نخ‌های قابل جذب مصنوعی

نخ‌های مصنوعی قابل جذب امروزه کاربرد بسیار گسترده‌ای دارند. این نخ‌ها معمولاً از پلیمرهای خاص ساخته می‌شوند و برخلاف نخ‌های طبیعی، جذب آن‌ها معمولاً قابل پیش‌بینی‌تر است.

مهم‌ترین انواع این گروه عبارت‌اند از:

• PGA
• Polyglactin 910
• Poliglecaprone 25
• Polydioxanone
• Polyglyconate

نخ PGA

Polyglycolic Acid یا PGA یک نخ بخیه مصنوعی قابل جذب است که معمولاً به صورت چندرشته‌ای و بافته‌شده تولید می‌شود.

این نخ استحکام اولیه مناسبی دارد و به دلیل انعطاف‌پذیری و گره‌پذیری مناسب، در برخی جراحی‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مزایای PGA:

• قابل جذب
• مصنوعی
• استحکام اولیه مناسب
• گره‌پذیری خوب
• انعطاف‌پذیری مناسب
• جذب قابل پیش‌بینی‌تر نسبت به نخ‌های طبیعی

از این نخ می‌توان در برخی بخیه‌های عمقی و ترمیم بافت نرم استفاده کرد.

---

نخ Polyglactin 910

Polyglactin 910 یکی از شناخته‌شده‌ترین نخ‌های مصنوعی قابل جذب است و معمولاً به صورت بافته‌شده تولید می‌شود.

این نخ به دلیل هندلینگ مناسب، انعطاف‌پذیری و گره‌پذیری خوب، کاربرد گسترده‌ای در جراحی دارد.

ویژگی‌های Polyglactin 910:

• قابل جذب
• مصنوعی
• چندرشته‌ای
• انعطاف‌پذیر
• گره‌پذیری مناسب
• واکنش بافتی نسبتاً کم
• جذب تدریجی

از این نخ می‌توان در بخیه‌های زیرجلدی، برخی بافت‌های نرم، مخاط و بعضی ترمیم‌های عمقی استفاده کرد.

نوعی از این نخ با عنوان Fast Absorbing نیز وجود دارد که برای مواردی که بافت تنها به حمایت کوتاه‌مدت نیاز دارد، طراحی شده است.

---

نخ Poliglecaprone 25

Poliglecaprone 25 یک نخ مصنوعی قابل جذب و تک‌رشته‌ای است.

این نخ به دلیل سطح صاف و ساختار Monofilament، عبور مناسبی از بافت دارد و معمولاً واکنش بافتی کمی ایجاد می‌کند.

ویژگی‌های Poliglecaprone 25:

• قابل جذب
• مصنوعی
• تک‌رشته‌ای
• واکنش بافتی کم
• عبور آسان از بافت
• انعطاف‌پذیری مناسب
• کاهش نسبتاً سریع استحکام

این نخ به‌خصوص برای بخیه‌های زیرجلدی و برخی بخیه‌های داخل پوستی کاربرد دارد.

---

نخ Polydioxanone یا PDS

Polydioxanone که معمولاً با نام PDS شناخته می‌شود، یکی از نخ‌های قابل جذب با ماندگاری طولانی‌تر است.

این نخ معمولاً به صورت تک‌رشته‌ای تولید می‌شود و می‌تواند برای مدت طولانی‌تری نسبت به نخ‌هایی مانند Poliglecaprone 25 استحکام خود را حفظ کند.

ویژگی‌های PDS:

• قابل جذب
• مصنوعی
• تک‌رشته‌ای
• استحکام مناسب
• حفظ طولانی‌تر استحکام
• واکنش بافتی نسبتاً کم
• جذب آهسته

PDS برای بافت‌هایی که به حمایت طولانی‌تری نیاز دارند، مانند برخی ترمیم‌های فاشیا و بافت‌های عمقی، کاربرد دارد.

یکی از نکات قابل توجه در مورد PDS این است که نسبت به برخی نخ‌های نرم‌تر، سفت‌تر بوده و گره‌زدن آن ممکن است به مهارت بیشتری نیاز داشته باشد.

---

نخ Polyglyconate

Polyglyconate نیز یک نخ مصنوعی قابل جذب است که معمولاً به شکل تک‌رشته‌ای تولید می‌شود.

این نخ به دلیل حفظ استحکام برای مدت نسبتاً طولانی، برای برخی ترمیم‌هایی که نیاز به حمایت طولانی‌تر دارند مناسب است.

مزایای Polyglyconate:

• قابل جذب
• تک‌رشته‌ای
• استحکام مناسب
• واکنش بافتی پایین
• جذب قابل پیش‌بینی
• حفظ استحکام نسبتاً طولانی

---

نخ‌های غیرقابل جذب

نخ‌های غیرقابل جذب موادی هستند که برای مدت بسیار طولانی در بدن باقی می‌مانند و توسط بدن به سرعت تجزیه نمی‌شوند.

این نخ‌ها در شرایطی مورد استفاده قرار می‌گیرند که بافت به حمایت طولانی‌مدت نیاز داشته باشد.

از مهم‌ترین نخ‌های غیرقابل جذب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• Nylon
• Polypropylene
• Polyester
• Silk
• Stainless Steel

---

نخ Nylon

Nylon یکی از شناخته‌شده‌ترین نخ‌های غیرقابل جذب مصنوعی است.

این نخ می‌تواند به شکل تک‌رشته‌ای یا چندرشته‌ای تولید شود، اما نوع تک‌رشته‌ای آن کاربرد بسیار زیادی در بخیه‌های پوستی دارد.

ویژگی‌های Nylon:

• غیرقابل جذب
• مصنوعی
• استحکام مناسب
• واکنش بافتی نسبتاً کم
• قابلیت استفاده در پوست
• تنوع در اندازه و ساختار

یکی از معایب Nylon این است که نوع تک‌رشته‌ای آن ممکن است نسبتاً سفت باشد و گره‌زدن آن در مقایسه با نخ‌های بافته‌شده دشوارتر باشد.

---

نخ Polypropylene

Polypropylene یک نخ مصنوعی غیرقابل جذب است که معمولاً به شکل تک‌رشته‌ای تولید می‌شود.

این نخ به دلیل واکنش بافتی بسیار پایین، در بسیاری از جراحی‌ها اهمیت زیادی دارد.

ویژگی‌های Polypropylene:

• غیرقابل جذب
• مصنوعی
• تک‌رشته‌ای
• سطح صاف
• واکنش بافتی بسیار کم
• استحکام مناسب
• مقاومت بالا در برابر تخریب

Polypropylene در برخی جراحی‌های عروقی، ترمیم‌های پوستی و سایر جراحی‌هایی که واکنش بافتی پایین اهمیت دارد، استفاده می‌شود.

یکی از معایب این نخ، گره‌پذیری نسبتاً دشوار و نیاز به دقت بیشتر هنگام ایجاد گره است.

---

نخ Polyester

Polyester یک نخ مصنوعی غیرقابل جذب است که معمولاً به صورت چندرشته‌ای و بافته‌شده تولید می‌شود.

این نخ به دلیل استحکام بالای خود برای شرایطی که نیاز به حمایت طولانی‌مدت وجود دارد، کاربرد دارد.

ویژگی‌های Polyester:

• غیرقابل جذب
• مصنوعی
• استحکام بالا
• ماندگاری طولانی
• معمولاً چندرشته‌ای
• گره‌پذیری مناسب

Polyester در برخی جراحی‌های ارتوپدی و ترمیم بافت‌هایی که به استحکام و حمایت طولانی‌مدت نیاز دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

---

نخ Silk

Silk یا نخ ابریشم یکی از نخ‌های طبیعی غیرقابل جذب است که از پروتئین طبیعی ابریشم ساخته می‌شود.

این نخ معمولاً به صورت چندرشته‌ای و بافته‌شده تولید می‌شود و یکی از نقاط قوت اصلی آن، هندلینگ و گره‌پذیری بسیار خوب است.

مزایای Silk:

• نرم و انعطاف‌پذیر
• گره‌پذیری عالی
• هندلینگ مناسب
• امنیت گره خوب
• مناسب برای برخی بافت‌های ظریف

در مقابل، Silk نسبت به بسیاری از نخ‌های مصنوعی واکنش بافتی بیشتری ایجاد می‌کند و ساختار بافته‌شده آن می‌تواند فضای مناسبی برای تجمع مایعات و میکروارگانیسم‌ها ایجاد کند.

به همین دلیل، اگرچه Silk از نظر کار کردن با نخ بسیار مناسب است، اما در بسیاری از کاربردها نخ‌های مصنوعی با واکنش بافتی کمتر ترجیح داده می‌شوند.

---

نخ Stainless Steel

Stainless Steel یا فولاد ضدزنگ یکی از مستحکم‌ترین انواع نخ‌های غیرقابل جذب است.

این نخ برای شرایطی استفاده می‌شود که استحکام بسیار بالا اهمیت داشته باشد.

ویژگی‌های Stainless Steel:

• غیرقابل جذب
• استحکام کششی بسیار بالا
• واکنش بافتی پایین
• مقاومت بالا در برابر تخریب
• ماندگاری طولانی

در مقابل، فولاد ضدزنگ انعطاف‌پذیری کمتری دارد و کار کردن و گره‌زدن آن می‌تواند دشوار باشد.

---

تفاوت نخ تک‌رشته‌ای و چندرشته‌ای

علاوه بر قابلیت جذب، ساختار نخ نیز یکی از عوامل مهم در انتخاب نخ بخیه است.

نخ تک‌رشته‌ای یا Monofilament

در نخ‌های تک‌رشته‌ای، نخ از یک رشته اصلی تشکیل شده است.

مزایای نخ‌های Monofilament:

• سطح صاف
• عبور راحت‌تر از بافت
• اصطکاک کمتر
• احتمال کمتر تجمع آلودگی بین رشته‌ها
• مناسب برای برخی زخم‌های دارای خطر عفونت

معایب:

• گره‌زدن دشوارتر
• حافظه نخ بیشتر در برخی انواع
• هندلینگ ضعیف‌تر نسبت به نخ‌های بافته‌شده
• نیاز به دقت بیشتر در گره‌زدن

Nylon، Polypropylene، PDS و Poliglecaprone 25 از نمونه‌های شناخته‌شده نخ‌های تک‌رشته‌ای هستند.

---

نخ چندرشته‌ای یا Multifilament

نخ‌های چندرشته‌ای از چند رشته تشکیل شده‌اند که به صورت تابیده یا بافته‌شده در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

مزایای نخ‌های Multifilament:

• انعطاف‌پذیری بالا
• هندلینگ مناسب
• گره‌پذیری آسان‌تر
• امنیت گره خوب
• احساس راحت‌تر هنگام کار جراح

معایب:

• اصطکاک بیشتر با بافت
• امکان تجمع مایعات و میکروارگانیسم‌ها بین رشته‌ها
• در برخی شرایط احتمال عفونت بیشتر نسبت به نخ‌های تک‌رشته‌ای

PGA، Polyglactin 910، Silk و بسیاری از انواع Polyester در گروه نخ‌های چندرشته‌ای قرار می‌گیرند.

---

جدول مقایسه انواع نخ بخیه

نوع نخ	قابلیت جذب	ساختار معمول	منشأ	استحکام	واکنش بافتی	کاربرد کلی
Plain Catgut	قابل جذب	چندرشته‌ای	طبیعی	متوسط	نسبتاً زیاد	حمایت کوتاه‌مدت
Chromic Catgut	قابل جذب	چندرشته‌ای	طبیعی	متوسط	نسبتاً زیاد	بافت‌های با ترمیم سریع‌تر
PGA	قابل جذب	چندرشته‌ای	مصنوعی	خوب	کم	بافت نرم و بخیه عمقی
Polyglactin 910	قابل جذب	چندرشته‌ای	مصنوعی	خوب	کم	زیرجلدی و بافت نرم
Poliglecaprone 25	قابل جذب	تک‌رشته‌ای	مصنوعی	متوسط	کم	بخیه زیرجلدی و پوستی
Polydioxanone	قابل جذب	تک‌رشته‌ای	مصنوعی	بالا	کم	بافت‌های نیازمند حمایت طولانی
Polyglyconate	قابل جذب	تک‌رشته‌ای	مصنوعی	بالا	کم	ترمیم‌های عمقی
Nylon	غیرقابل جذب	تک/چندرشته‌ای	مصنوعی	خوب	کم	پوست و بافت نرم
Polypropylene	غیرقابل جذب	تک‌رشته‌ای	مصنوعی	خوب	بسیار کم	پوست و جراحی عروق
Polyester	غیرقابل جذب	چندرشته‌ای	مصنوعی	بسیار خوب	کم تا متوسط	ترمیم‌های نیازمند استحکام
Silk	غیرقابل جذب	چندرشته‌ای	طبیعی	خوب	نسبتاً زیاد	بافت‌های ظریف و برخی کاربردهای جراحی
Stainless Steel	غیرقابل جذب	فلزی	مصنوعی	بسیار بالا	کم	کاربردهای تخصصی

---

چگونه نخ بخیه مناسب انتخاب می‌شود؟

انتخاب نخ بخیه تنها بر اساس جنس آن انجام نمی‌شود. پزشک و جراح هنگام انتخاب نخ، عوامل مختلفی را در نظر می‌گیرند.

مهم‌ترین عوامل عبارت‌اند از:

• نوع بافت
• محل زخم
• میزان کشش روی زخم
• سرعت ترمیم بافت
• مدت زمان مورد نیاز برای حفظ استحکام
• احتمال آلودگی یا عفونت
• میزان واکنش بافتی
• نیاز یا عدم نیاز به خارج کردن بخیه
• ضخامت نخ
• تک‌رشته‌ای یا چندرشته‌ای بودن نخ

برای مثال، در برخی زخم‌های پوستی ممکن است نخ غیرقابل جذب مانند Nylon انتخاب شود، در حالی که برای یک بخیه عمقی که بعد از مدتی دیگر نیازی به وجود نخ ندارد، یک نخ قابل جذب مانند Polyglactin 910 یا Polydioxanone می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.

بنابراین نمی‌توان گفت یک نوع نخ به طور مطلق بهترین نخ بخیه است؛ بلکه انتخاب مناسب باید متناسب با شرایط هر بیمار و نوع جراحی انجام شود.

---

جمع‌بندی

نخ‌های بخیه از نظر جنس و ویژگی‌های فیزیکی تنوع زیادی دارند و شناخت تفاوت میان آن‌ها برای انتخاب صحیح اهمیت زیادی دارد.

به طور کلی، نخ‌های قابل جذب برای شرایطی مناسب هستند که بافت پس از گذشت مدت مشخصی بتواند استحکام خود را به تنهایی حفظ کند. این نخ‌ها شامل انواع طبیعی مانند Catgut و انواع مصنوعی مانند PGA، Polyglactin 910، Poliglecaprone 25 و Polydioxanone هستند.

در مقابل، نخ‌های غیرقابل جذب برای شرایطی استفاده می‌شوند که نیاز به حمایت طولانی‌مدت وجود دارد. Nylon، Polypropylene، Polyester، Silk و Stainless Steel از مهم‌ترین اعضای این گروه هستند.

از طرف دیگر، نخ‌ها از نظر ساختار نیز به دو گروه تک‌رشته‌ای و چندرشته‌ای تقسیم می‌شوند. نخ‌های تک‌رشته‌ای معمولاً عبور راحت‌تر و واکنش کمتری دارند، در حالی که نخ‌های چندرشته‌ای معمولاً انعطاف‌پذیری و گره‌پذیری بهتری ارائه می‌کنند.

در نهایت، انتخاب نخ بخیه باید بر اساس نوع بافت، شرایط زخم، میزان کشش، سرعت ترمیم و نظر پزشک یا جراح انجام شود. شناخت ویژگی‌های هر نوع نخ به کادر درمان کمک می‌کند تا گزینه مناسب‌تری برای هر کاربرد انتخاب کنند.

ماکان مدیکال با ارائه و معرفی تجهیزات و ملزومات پزشکی، تلاش می‌کند اطلاعات کاربردی و تخصصی مورد نیاز فعالان حوزه سلامت و مصرف‌کنندگان تجهیزات پزشکی را در اختیار مخاطبان قرار دهد.